Có một câu hỏi khá vu vơ khiến mình tìm đến Nhà Giả Kim.

Gần đây mình để ý một điều khá lạ ở bản thân. Có những chuyện mình thực sự muốn làm, thậm chí đã nghĩ về nó rất nhiều lần, nhưng đến lúc bắt đầu thì lại chần chừ. Mình thường có đủ lý do để giải thích cho việc đó. Chưa đủ giỏi. Chưa chuẩn bị đủ. Chưa đúng thời điểm. Hoặc đơn giản hơn là… sợ.

Nhưng càng nghĩ mình càng thấy câu hỏi thú vị hơn một chút. Nếu một điều gì đó thực sự quan trọng với mình, tại sao mình có thể nghĩ về nó trong một thời gian dài mà vẫn không bước đi?

Mình bắt đầu search về chuyện này và tình cờ quay lại với Nhà Giả Kim của Paulo Coelho. Mình từng nghe rất nhiều người nói về cuốn sách, đặc biệt là câu “When you want something, all the universe conspires in helping you to achieve it.” Nhưng lần này mình không đọc nó như một cuốn sách tạo động lực. Mình tò mò xem câu chuyện về một cậu bé chăn cừu đi tìm kho báu thực sự muốn nói điều gì.

Và khá bất ngờ, thứ khiến mình nghĩ nhiều nhất sau khi đọc xong lại không phải là kho báu.

Mà là đàn cừu.

Một cậu bé chăn cừu và một giấc mơ

Santiago là một cậu bé chăn cừu ở Tây Ban Nha. Gia đình từng muốn cậu trở thành linh mục, nhưng Santiago lại muốn đi đây đó và nhìn thấy thế giới, nên cậu chọn trở thành người chăn cừu. Cậu có thể đưa đàn cừu đi từ nơi này sang nơi khác, ngủ dưới bầu trời, gặp những vùng đất mới và sống một cuộc đời có vẻ khá tự do.

Nhưng rồi Santiago bắt đầu có một giấc mơ lặp đi lặp lại. Trong giấc mơ, cậu nhìn thấy một kho báu nằm gần những kim tự tháp ở Ai Cập. Cậu tìm đến một bà thầy bói để hỏi về giấc mơ đó, rồi sau đó gặp Melchizedek, vị vua của Salem.

Melchizedek nói với Santiago về một khái niệm gọi là Personal Legend. Theo ông, mỗi người đều có một điều mà sâu bên trong họ thật sự muốn thực hiện trong cuộc đời. Khi còn trẻ, con người thường biết khá rõ điều đó. Nhưng càng lớn, chúng ta càng bị những thứ khác kéo ra khỏi nó: sợ hãi, tiền bạc, sự ổn định, kỳ vọng của gia đình và những điều mà xã hội cho rằng chúng ta nên trở thành.

Santiago đứng trước một lựa chọn khá đơn giản nhưng cũng chẳng dễ dàng chút nào. Cậu có thể tiếp tục chăn cừu, sống một cuộc đời quen thuộc, hoặc bán đàn cừu và đi tìm một kho báu mà cậu thậm chí không biết có thật hay không.

Cuối cùng, cậu bán đàn cừu.

Và bắt đầu lên đường.

Personal Legend có lẽ không đơn giản là một “ước mơ”

Lúc đọc đến đây, mình bắt đầu nghĩ về chữ Personal Legend nhiều hơn. Nếu dịch đơn giản, nó có thể gần với “huyền thoại cá nhân”, nhưng cách hiểu đó nghe hơi xa lạ. Mình nghĩ nó gần với một thứ khác hơn: cuộc đời mà sâu bên trong mình thật sự muốn sống.

Điều thú vị là Personal Legend không bắt đầu bằng câu hỏi “Bạn nên làm nghề gì?” mà gần hơn với câu hỏi “Bạn thật sự muốn trở thành ai?”

Trẻ con hình như khá giỏi trong chuyện này. Một đứa trẻ có thể nói rằng nó muốn trở thành phi hành gia, họa sĩ, cầu thủ hay muốn đi vòng quanh thế giới. Nó không suy nghĩ quá nhiều về chuyện có thực tế hay không. Nó chỉ biết mình muốn vậy.

Nhưng rồi chúng ta lớn lên và bắt đầu nghe rất nhiều thứ.

“Cái đó khó lắm.”

“Không thực tế đâu.”

“Làm cái này mới có tương lai.”

“Ổn định trước đi.”

“Người khác sẽ nghĩ gì?”

“Bạn có đủ giỏi không?”

Ban đầu chỉ là những lời nói từ bên ngoài. Nhưng nghe đủ lâu, chúng bắt đầu trở thành suy nghĩ của chính mình. Rồi đến một lúc nào đó, mình không còn hỏi “Mình muốn gì?” nữa mà bắt đầu hỏi “Mình nên làm gì?”

Hai câu hỏi nghe khá giống nhau, nhưng mình nghĩ chúng khác nhau rất nhiều.

Và từ đó mình tự hiểu Personal Legend theo một cách khá riêng:

Personal Legend là điều bạn thật sự muốn trở thành, trước khi thế giới nói bạn nên là ai.

Có những ước mơ không chết đi.

Chúng chỉ bị chôn dưới quá nhiều tiếng nói của người khác.

Rời khỏi đàn cừu

Mình nghĩ hình ảnh đàn cừu là một trong những chi tiết hay nhất của cuốn sách.

Đàn cừu không phải thứ xấu. Nó cho Santiago một công việc, một nguồn sống và một cuộc sống khá tự do. Cậu biết mình phải làm gì mỗi ngày, biết ngày mai sẽ đi đâu và biết cách chăm sóc chúng. Nếu Santiago muốn, cậu hoàn toàn có thể tiếp tục cuộc sống đó thêm vài chục năm nữa.

Vấn đề là cậu sẽ không bao giờ biết điều gì nằm ở phía bên kia nếu không rời đi.

Mình nghĩ cuộc sống của mình cũng có những “đàn cừu” như vậy. Nó có thể là một công việc quen thuộc, một thói quen quen thuộc, một môi trường mà mình biết cách tồn tại, hoặc đơn giản là một phiên bản của chính mình mà mình đã quá quen với việc trở thành.

Những thứ đó không nhất thiết xấu. Thậm chí đôi khi chúng còn rất tốt.

Nhưng có một sự khác biệt giữa ở lại vì mình thực sự muốn ở lại và ở lại vì mình sợ điều gì sẽ xảy ra nếu bước đi.

Đôi khi mình gọi thứ hai là “ổn định”.

Nhưng có thể một phần trong đó chỉ là nỗi sợ được gọi bằng một cái tên dễ nghe hơn.

“Cả vũ trụ sẽ hợp lực” có thực sự là như vậy?

Santiago đến Tangier và gần như ngay lập tức bị lừa mất toàn bộ số tiền. Nếu đây là một câu chuyện truyền động lực đơn giản, có lẽ đoạn này đã đủ để kết luận rằng cậu chọn sai.

Nhưng Santiago không quay về.

Cậu tìm được việc tại một cửa hàng pha lê. Cửa hàng lúc đó kinh doanh không tốt, nhưng Santiago bắt đầu nghĩ ra những cách mới để thu hút khách hàng. Cậu đề xuất đặt đồ pha lê bên ngoài cửa hàng, sau đó nghĩ ra việc bán trà trong những chiếc cốc pha lê. Công việc dần tốt lên và Santiago kiếm được đủ tiền để quay về Tây Ban Nha, mua lại đàn cừu và tiếp tục cuộc sống cũ.

Đây là đoạn mình khá thích, vì Santiago hoàn toàn có lý do để quay về.

Cậu đã mất tiền.

Cậu đã gặp thất bại.

Cậu đã có đủ tiền để bắt đầu lại cuộc sống cũ.

Nhưng cậu vẫn đi tiếp.

Trên hành trình đó, cậu gặp người Anh đang đi tìm Nhà Giả Kim, gặp Fatima ở ốc đảo, gặp Nhà Giả Kim và rất nhiều người khác. Nếu Santiago chưa từng rời khỏi đàn cừu, tất cả những con người đó có lẽ sẽ chẳng bao giờ xuất hiện trong cuộc đời cậu.

Vì vậy, mình bắt đầu hiểu câu “When you want something, all the universe conspires in helping you to achieve it” theo một cách bớt thần bí hơn.

Có thể “vũ trụ” không phải lúc nào cũng là một thế lực nào đó đứng phía sau sắp xếp mọi thứ.

Đôi khi, khi mình bắt đầu bước đi, mình mới bắt đầu nhìn thấy những cơ hội mà trước đó mình không thể nhìn thấy.

Người bán pha lê và một giấc mơ kéo dài 20 năm

Nhưng trong cả cuốn sách, có một nhân vật khiến mình suy nghĩ lâu nhất lại không phải Santiago.

Đó là người bán pha lê.

Ông có một giấc mơ rất rõ ràng. Ông muốn đến Mecca. Nhưng ông không đi. Ông đã nghĩ về nó trong rất nhiều năm, thậm chí nói rằng nếu thật sự thực hiện được giấc mơ đó thì sau này ông còn biết mong chờ điều gì nữa.

Điều kỳ lạ là cuộc sống của ông không hề tệ.

Cửa hàng vẫn ở đó.

Công việc vẫn ở đó.

Ông vẫn kiếm được tiền.

Mọi thứ vẫn tiếp tục.

Chỉ có một thứ không thay đổi: ông vẫn chưa đi Mecca.

Mình cứ nghĩ mãi về nhân vật này và tự nhiên trong đầu xuất hiện một hình ảnh:

Suốt 20 năm, có một người đứng cách giấc mơ lớn của đời mình chỉ một chuyến xe buýt, nhưng vẫn không dám lên xe.

Mình biết đây không phải tình tiết thật trong sách, chỉ là cách mình hình dung lại câu chuyện của ông. Nhưng càng nghĩ, mình càng thấy nó đúng với một kiểu trì hoãn rất phổ biến.

Chúng ta không phải lúc nào cũng từ bỏ giấc mơ.

Đôi khi chúng ta chỉ nói:

“Để sau.”

“Đợi mình giỏi hơn.”

“Đợi có tiền.”

“Đợi ổn định.”

“Đợi thời điểm thích hợp.”

Và một ngày nào đó, chúng ta nhận ra mình đã dành rất nhiều năm để chuẩn bị cho một chuyến đi mà mình chưa bao giờ thực sự khởi hành.

Có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là thất bại.

Mà là biết mình muốn gì nhưng vẫn quyết định không thử.

Bởi vì thất bại ít nhất còn cho mình một câu trả lời.

Còn nếu không bước đi, có lẽ câu hỏi “Nếu lúc đó mình đi thì sao?” sẽ ở lại rất lâu.

Điều thú vị là chính Paulo Coelho cũng từng như vậy

Có một chi tiết ngoài câu chuyện khiến mình thấy Nhà Giả Kim thú vị hơn khá nhiều.

Paulo Coelho từng nói rằng ước mơ trở thành nhà văn của ông bắt đầu từ khi ông khoảng 10 tuổi. Nhưng phải đến năm 40 tuổi, ông mới viết cuốn sách đầu tiên, The Pilgrimage. Trong một cuộc phỏng vấn, chính Coelho nói rằng ông nhìn The Alchemist như một phép ẩn dụ cho cuộc đời mình: một cậu bé có một giấc mơ, phải đi rất xa để nhận ra kho báu của mình thực ra ở rất gần. Ông cũng kết luận rất đơn giản: “Everything is a matter of courage.”

Mình khá thích sự trùng hợp này.

Người viết về một cậu bé đi tìm Personal Legend cũng từng mất gần 30 năm kể từ lúc nhận ra mình muốn trở thành nhà văn cho đến khi thật sự viết cuốn sách đầu tiên.

Và điều này khiến mình nghĩ lại về chữ “muộn”.

Có thể chúng ta thường nghĩ rằng nếu mình chưa bắt đầu sớm thì mình đã bỏ lỡ cơ hội.

Nhưng nhìn vào Coelho, mình lại nghĩ một câu hỏi khác đáng để hỏi hơn:

“Mình đang thật sự quá muộn, hay chỉ đang dùng chữ ‘muộn’ để biện minh cho việc mình sợ bắt đầu?”

Tất nhiên, không phải cứ bắt đầu muộn thì cuối cùng cũng thành công. Mình không nghĩ câu chuyện của Coelho có thể dùng để chứng minh điều đó. Nhưng ít nhất nó cho mình một ví dụ rất thật rằng có những giấc mơ có thể nằm im rất lâu mà chưa biến mất hoàn toàn.

Có lẽ chúng chỉ đang chờ mình quay lại hỏi:

“Mình còn muốn nó không?”

Và rồi mình bắt đầu nghĩ về chính mình

Đến đây mình mới nhận ra có lẽ lý do mình thích Nhà Giả Kim không nằm ở câu chuyện kho báu.

Mình thích nó vì Santiago không phải một người biết trước mình sẽ trở thành ai. Cậu chỉ có một cảm giác rất mạnh rằng có một nơi nào đó mình muốn đi, và nếu không thử thì có lẽ sau này cậu sẽ tiếc.

Mình cũng không nghĩ mình đã tìm thấy Personal Legend của mình.

Thật ra mình còn khá mơ hồ về chuyện đó.

Nhưng gần đây mình bắt đầu muốn thử nhiều thứ hơn. Muốn xây dựng một thứ gì đó của riêng mình. Muốn viết nhiều hơn. Muốn làm nội dung. Muốn học tiếng Anh tốt hơn. Muốn thử kinh doanh. Muốn bước ra khỏi một phiên bản quá quen thuộc của chính mình.

Và đồng thời mình vẫn sợ.

Vẫn có những lúc nghĩ mình chưa đủ giỏi.

Vẫn muốn mọi thứ phải hoàn hảo trước khi đưa ra ngoài.

Vẫn có những lúc tự hỏi người khác sẽ nghĩ gì.

Nhưng có lẽ đó chính là vấn đề.

Nếu cứ đợi đến khi mình không còn sợ, có lẽ mình sẽ chẳng bao giờ đi.

Nếu bỏ hết những điều người khác bảo mình phải trở thành…

Có một câu hỏi mình nghĩ sẽ còn ở lại trong đầu mình khá lâu sau khi đóng cuốn sách lại:

Nếu bỏ hết những điều người khác bảo bạn phải trở thành, bạn còn muốn trở thành ai?

Mình không biết câu trả lời.

Và có lẽ mình cũng chưa cần phải biết ngay.

Bởi vì có thể thứ mình đang theo đuổi hôm nay thực sự là điều mình muốn. Nhưng cũng có thể một phần trong đó chỉ là những thứ mình đã được dạy rằng mình nên muốn.

Nên thành công.

Nên có một công việc tốt.

Nên kiếm được nhiều tiền.

Nên trở thành một người như thế này.

Nên sống một cuộc đời như thế kia.

Không có gì sai với những điều đó.

Nhưng giữa tất cả những chữ “nên”, đôi khi mình tự hỏi:

Còn chữ “muốn” của mình thì sao?

Kết luận

Mình không nghĩ Nhà Giả Kim đang nói rằng cứ có một giấc mơ thì vũ trụ sẽ tự động mang nó đến cho mình. Cuộc đời chắc chắn không đơn giản như vậy. Không phải ai cố gắng cũng thành công, không phải mọi giấc mơ đều có một cái kết đẹp, và đôi khi chúng ta cũng cần đủ tỉnh táo để nhận ra một giấc mơ không còn phù hợp với mình nữa.

Nhưng mình nghĩ cuốn sách đang nói về một thứ khác: đừng để nỗi sợ về một cuộc đời chưa biết khiến mình chọn một cuộc đời đã biết.

Santiago phải rời khỏi đàn cừu để biết thế giới rộng đến đâu. Người bán pha lê có một giấc mơ suốt nhiều năm nhưng chưa bao giờ bước đi. Còn Paulo Coelho, một người đã biết mình muốn trở thành nhà văn từ khi còn trẻ, cũng phải đến năm 40 tuổi mới thực sự bắt đầu viết cuốn sách đầu tiên. Những câu chuyện này không chứng minh rằng cứ bước đi thì mình sẽ thành công, nhưng ít nhất chúng nhắc mình rằng không bước đi cũng là một lựa chọn — và nó cũng có cái giá của nó.

Có lẽ mình không cần phải biết kho báu của mình nằm ở đâu.

Mình chỉ cần thành thật hơn với những điều mình thật sự muốn và đủ can đảm để thử.

Bởi vì chúng ta phải rời khỏi đàn cừu hiện tại để sau này không phải sống với một câu hỏi:

“Nếu lúc đó mình bước đi thì sao?”

Và có lẽ Personal Legend, sau cùng, không phải là một chức danh hay một mục tiêu cụ thể.

Nó là điều bạn thật sự muốn trở thành, trước khi thế giới nói bạn nên là ai.

Còn mình?

Có lẽ mình vẫn đang trên đường tìm câu trả lời.

Nhưng ít nhất hôm nay, mình biết một điều hơn hôm qua:

Mình không muốn chỉ đứng nhìn chuyến xe chạy qua.

Việc tôi bắt đầu trong năm nay đó là rời khỏi nhà …