Dạo gần đây cuộc sống của mình dần thay đổi khi mình hiểu một định nghĩa khác về can đảm. Hôm nay mình lại vô tình thấy một cách định nghĩa khác về tự tin.

Mình bắt đầu để ý một điều khá thú vị: ngôn ngữ có một thứ rất hay, đó là chỉ cần thay đổi cách định nghĩa một từ, đôi khi mình lại có một góc nhìn hoàn toàn khác về nó. Và thú vị hơn nữa là góc nhìn đó đôi khi vô tình thay đổi luôn cách mình hành động.

Ví dụ như trước đây mình nghĩ can đảm là một người không sợ hãi. Nhưng rồi mình gặp một cách định nghĩa khác:

“Can đảm không phải là không sợ gì, mà là biết sợ nhưng vẫn dám lao vào làm.”

Mình thấy nó hợp lý hơn rất nhiều. Bởi vì nếu mình không sợ mà vẫn làm thì có lẽ cũng chẳng cần quá nhiều can đảm. Nhưng khi mình biết một thứ đáng sợ, vẫn cảm thấy lo, vẫn không chắc mình có làm được hay không nhưng cuối cùng vẫn bước vào, thì chính lúc đó mình đang can đảm với nỗi sợ của mình. Và mỗi lần mình vượt qua một nỗi sợ, mình lại giải quyết được thêm một thứ từng khiến mình chùn bước.

Rồi hôm nay mình lại thấy một câu khác:

“Tự tin không phải là nghĩ ai cũng sẽ thích mình, mà là nhận ra họ có thích hay không cũng chẳng quan trọng.”

Mình lại thấy nó đúng theo một cách rất khác. Nếu sự tự tin của mình phụ thuộc vào việc người khác nghĩ gì về mình, thì mình thực sự đang trao quyền quyết định giá trị của mình cho họ. Có lẽ tự tin không phải là nghĩ rằng mình đủ tốt để tất cả mọi người thích mình, mà là hiểu rằng họ có thích mình hay không cũng không quyết định mình là ai.

Và từ hai định nghĩa đó, mình bắt đầu thấy một pattern. Có thể do bản thân mình là một ITer mình có thể nhận thấy sự lặp lại này và muốn hệ thống nó một chút

Có rất nhiều từ mình đã sử dụng từ nhỏ đến giờ, tưởng rằng mình hiểu chúng, nhưng có lẽ mình chỉ đang hiểu chúng theo một định nghĩa rất quen thuộc.

Ban đầu mình cũng thử nhờ AI giúp mình tìm thêm những định nghĩa kiểu này. Nhưng lần đầu đọc qua, mình không thấy thuyết phục lắm. Nó tạo ra rất nhiều định nghĩa nghe có vẻ hay, nhưng khá ngẫu nhiên. Mình nhận ra vấn đề có lẽ nằm ở cách mình đặt câu hỏi.

Thay vì hỏi “hãy cho tôi những định nghĩa hay”, mình thử zoom vào chính mình hơn: một người trẻ đang ở giai đoạn xây dựng sự nghiệp, tính cách và cách sống thì sẽ cần những phẩm chất nào?

Từ đó mình mới bắt đầu lọc ra một vài từ mà mình nghĩ mình thực sự cần xây dựng, rồi thử định nghĩa lại chúng theo cách của riêng mình.

1. Can đảm

Can đảm không phải là không sợ gì, mà là biết sợ nhưng vẫn dám lao vào làm.

Mình thích định nghĩa này vì nó thay đổi hoàn toàn cách mình nhìn về nỗi sợ. Trước đây nếu mình sợ một thứ gì đó, mình thường nghĩ có lẽ mình chưa đủ can đảm. Nhưng nếu can đảm là biết sợ mà vẫn làm, thì nỗi sợ không còn là thứ chứng minh mình yếu nữa.

Nó trở thành một phần của việc can đảm.

Và mỗi lần mình bước qua một thứ mình từng sợ, mình lại giải quyết được thêm một nỗi sợ. Có lẽ vì vậy mà can đảm không phải là trạng thái không còn sợ, mà là khả năng bước đi dù nỗi sợ vẫn còn ở đó.

2. Tự tin

Tự tin không phải là nghĩ ai cũng sẽ thích mình, mà là nhận ra họ có thích hay không cũng chẳng quan trọng.

Mình nghĩ đây là một định nghĩa khá mạnh, bởi vì rất nhiều lúc mình tưởng mình đang thiếu tự tin, nhưng thật ra thứ mình thiếu có thể chỉ là khả năng không quan tâm quá nhiều đến ánh mắt của người khác.

Nếu người khác thích mình thì mình vui. Nếu họ không thích mình thì mình bắt đầu nghi ngờ bản thân. Như vậy thì mình đang để cảm xúc và giá trị của mình nằm trong tay người khác.

Tự tin có lẽ không phải là nghĩ mình hơn người khác.

Mà là không trao quyền quyết định mình là ai cho người khác.

3. Kiên trì

Mình từng nghĩ kiên trì là cứ nhìn vào một mục tiêu rồi cố gắng đi đến cùng. Nhưng nếu con đường quá dài, việc ngày nào cũng nhìn về cái đích và tự hỏi còn bao lâu nữa mới tới có lẽ sẽ rất mệt.

Nên mình bắt đầu thích một cách nhìn khác:

“Kiên trì không phải lúc nào cũng nhìn về phía đích, mà là mỗi ngày vẫn đặt thêm một bước chân.”

Có lẽ người kiên trì không cần biết chính xác bao giờ mình sẽ đến. Họ chỉ cần quan tâm hôm nay mình có bước tiếp hay không.

Một bước hôm nay. Một bước ngày mai. Rồi thêm một bước nữa.

Đến một lúc nào đó, họ có thể đã đi rất xa mà thậm chí không nhận ra mình đã đi được bao nhiêu.

4. Kỷ luật

Kỷ luật là một từ mình nghĩ mình hiểu, nhưng khi nghĩ kỹ thì phần khó nhất của nó có lẽ không nằm ở việc phải làm nhiều đến mức nào.

Mà nằm ở lúc bắt đầu.

Mình có thể có kế hoạch. Có deadline. Có một khoảng thời gian đã được dành riêng cho việc đó. Nhưng đến lúc phải làm, mình vẫn có thể bắt đầu thương lượng với chính mình: hôm nay mệt, để lát nữa, ngày mai làm cũng được.

Vì vậy mình nghĩ:

“Kỷ luật là đến lúc phải bắt đầu thì bắt đầu, không thương lượng quá nhiều với bản thân.”

Có kế hoạch để mình không phải quyết định lại mỗi ngày. Có deadline để mình biết khi nào phải bắt đầu. Và khi thời điểm đó đến, việc của mình chỉ đơn giản là lao vào làm.

Có lẽ kỷ luật không phải là ép bản thân trở thành một cỗ máy.

Mà là ngừng thương lượng với chính mình về những điều mình đã quyết định.

5. Tò mò

Tò mò có lẽ là một trong những tính cách mình nhận ra khá rõ ở bản thân. Mình thường đặt câu hỏi với rất nhiều thứ.

Nhưng càng nghĩ, mình càng thấy tò mò không chỉ đơn giản là muốn biết.

“Tò mò là không dễ dàng chấp nhận một thứ chỉ vì người khác nói nó như vậy.”

Không phải là nghi ngờ tất cả mọi thứ. Chỉ là khi nghe một điều gì đó, mình muốn biết tại sao nó lại như vậy, nó thực sự hoạt động thế nào, và liệu có cách nhìn nào khác không.

Mình hỏi, rồi tự đi tìm câu trả lời.

Có lẽ chính sự tò mò khiến mình luôn cảm thấy mình còn rất nhiều thứ để học.

6. Trách nhiệm

Trách nhiệm là một trong những từ mình vẫn đang học cách hiểu.

Trước đây mình nghĩ khá đơn giản: nếu mình đã hứa với ai đó, nếu mình đã nhận lời giúp một việc gì đó thì mình phải làm.

Nhưng sau khi nghĩ thêm, mình thấy nó rộng hơn:

“Trách nhiệm là khi một việc đã thuộc về mình, mình không để người khác phải gánh thay hậu quả của nó.”

Mình không cần phải nhận tất cả mọi thứ về mình. Nhưng nếu một việc thực sự thuộc về mình thì mình phải xử lý nó.

Và đôi khi trách nhiệm còn bắt đầu từ trước cả lúc nhận lời. Nếu biết mình không làm được thì phải đủ thành thật để nói điều đó, thay vì nhận lời rồi để người khác chịu hậu quả sau này.

Có lẽ trách nhiệm không phải là ôm tất cả mọi thứ vào người.

Mà là biết cái gì thuộc về mình và không chạy khỏi nó.

7. Tập trung

Tập trung có lẽ là điểm yếu của mình.

Mình rất khó tập trung khi xung quanh có quá nhiều thứ xảy ra. Có những lúc mình chỉ làm việc tốt vào buổi tối hoặc rạng sáng, khi mọi thứ yên tĩnh hơn.

Trước đây mình cứ nghĩ mình cần phải luyện khả năng tập trung nhiều hơn. Nhưng càng nghĩ mình càng thấy có lẽ tập trung không chỉ là khả năng cố gắng chú ý vào một thứ.

“Tập trung là biết đóng cửa với mọi thứ không phải việc của hiện tại.”

Mình không cần giải quyết tất cả mọi thứ cùng một lúc.

Việc của ngày mai có thể để ngày mai. Những thứ chưa liên quan đến hiện tại có thể tạm thời đóng lại.

Có lẽ tập trung không phải là mở rộng khả năng chứa thêm nhiều thứ, mà đôi khi là biết đóng cửa bớt đi.

8. Khiêm tốn

Mình từng nhớ đến hình ảnh một vị hiền triết luôn tự xem mình là một người bình thường. Không phải vì ông ấy không có gì đặc biệt, mà vì ông ấy không đặt mình cao hơn người khác.

Ông ấy vẫn học hỏi, vẫn quan sát và vẫn coi mình là một người đang tiếp tục học.

Nên mình nghĩ:

“Khiêm tốn là dù mình biết bao nhiêu, vẫn xem mình là một người đang học.”

Khi mình nghĩ mình đã đủ giỏi, mình bắt đầu bảo vệ cái tôi của mình. Mình khó chấp nhận mình sai hơn, khó hỏi một câu mà mình không biết hơn, và khó tiếp nhận một góc nhìn khác hơn.

Còn khi mình vẫn xem mình là một người bình thường, mình không cần phải chứng minh mình hơn ai cả.

Mình chỉ cần tiếp tục học.

9. Tự trọng

Đây lại là một thứ mình nhận ra khá muộn.

Mình thường có xu hướng hạ cái tôi xuống để làm vừa lòng người khác. Mình không muốn gây gổ, không muốn làm ai khó chịu. Và thật ra mình vẫn nghĩ đó là một ý tốt.

Nhưng có những lúc mình nhận ra mình đang nhường không phải vì mình hiểu chuyện, mà vì mình sợ người khác không thích mình.

Nên mình bắt đầu phân biệt hai chuyện đó:

“Tự trọng là biết nhường khi không cần thắng, nhưng biết đứng lên khi mình đang tự phản bội chính mình.”

Mình có thể hiền. Có thể nhường. Có thể không cần thắng mọi cuộc tranh luận.

Nhưng nếu chỉ để được người khác chấp nhận mà mình liên tục bỏ qua điều mình thực sự nghĩ, thực sự muốn hoặc những giới hạn của chính mình, thì có lẽ đó không còn là sự tử tế nữa.

Đó có thể là lúc mình đang tự bỏ mình.

10. Trưởng thành

Mình từng nghĩ trưởng thành là khi mình có thể làm được nhiều việc, nhận trách nhiệm cho nhiều thứ và tự giải quyết được vấn đề.

Nhưng gần đây, khi sống một mình, mình bắt đầu nhìn nó khác hơn.

Có những thứ trước đây mình không làm không phải vì mình không thể, mà vì mình chưa bao giờ bị đặt vào hoàn cảnh bắt buộc phải làm.

Không biết nấu ăn thì học nấu. Không biết quản lý tiền thì phải học quản lý. Không có thu nhập thì phải tìm cách kiếm tiền. Có vấn đề thì không thể cứ chờ một người khác đến giải quyết thay mình.

Và mình bắt đầu nghĩ:

“Trưởng thành không nằm ở tuổi tác, mà ở việc mình dám đối diện và tự giải quyết những vấn đề thuộc về cuộc đời mình.”

Có lẽ mình không thể ngồi chờ đến một ngày nào đó tự nhiên cảm thấy mình đã trưởng thành.

Đôi khi mình phải tự đặt mình vào những hoàn cảnh mà nếu không trưởng thành thì mình không thể sống được.

Có lẽ đó cũng là một trong những lý do mình chọn ra ở riêng.

Không phải vì mình nghĩ mình đã trưởng thành.

Mà vì mình muốn đặt bản thân vào một môi trường buộc mình phải trưởng thành.

Vậy thì ?

Viết đến đây mình mới nhận ra, ban đầu mình chỉ muốn tìm thêm vài câu định nghĩa hay.

Nhưng cuối cùng thứ mình tìm được lại không phải là những câu quote.

Nó giống như một bộ lăng kính hơn.

Khi sợ, mình có một cách khác để nhìn về can đảm.

Khi quá quan tâm người khác nghĩ gì, mình có một cách khác để nhìn về tự tin.

Khi con đường quá dài, mình có kiên trì để nhớ rằng mình chỉ cần bước tiếp hôm nay.

Khi không muốn làm, mình có kỷ luật để nhớ rằng đến giờ thì làm.

Khi nghe một điều gì đó, mình có tò mò để không vội tin.

Khi một vấn đề thuộc về mình, mình có trách nhiệm để không chạy khỏi nó.

Khi có quá nhiều thứ xuất hiện cùng lúc, mình có tập trung để đóng cửa với những thứ chưa cần thiết.

Khi nghĩ mình đã biết đủ, mình có khiêm tốn để nhớ rằng mình vẫn đang học.

Khi muốn làm vừa lòng người khác, mình có tự trọng để nhớ rằng mình cũng không nên bỏ mình.

Và khi cuộc sống đặt một vấn đề trước mặt, mình có trưởng thành để đối diện với nó.

Có lẽ điều thú vị nhất của việc định nghĩa lại một từ không nằm ở việc mình có một câu nói hay hơn.

Mà là từ đó, mỗi khi gặp một tình huống tương tự, mình có một cách khác để nhìn nó.

Và nếu một cách định nghĩa mới khiến mình hành động tốt hơn một chút, có lẽ nó đã thực sự có ý nghĩa.

Mình nghĩ mình sẽ còn tiếp tục làm điều này.

Không phải để tìm ra những định nghĩa hoàn hảo.

Mà để thử tìm những cách nhìn phù hợp hơn với con người mình đang trở thành.